آنكه راه بهشت را گم كرده‌اند . « مِلْءُ الأَرْضِ ذَهَباً » 91 مفسّرين از قتاده و از انس بن مالك روايت كرده‌اند كه پيغمبر ( ص ) فرمود : كافران را در قيامت حاضر مىكنند و مىپرسند كه مىخواهيد به اندازه ى گنجايش زمين طلا داشته باشيد تا خود را از اين سختى بخريد ؟ مىگويند اين آرزوى ما است . در جواب آنها مىگويند بسيار ساده تر از اينها بشما گفتند و نكرديد . سخن ما : در آيه هاى پيش اعلام شد : دينى جز اسلام به حال كسى سود ندارد و در آيات بعد توضيح شده است كه اگر پس از انحراف از اسلام دوباره توبه كردند راهى براى سعادت خود باز كرده‌اند . در اين دو آيه تأكيد شده است آنهائى كه از اسلام برگشتند و تا آخر عمر به همان عقيده ماندند و مردند وسيله ى سعادت ندارند و معلوم است سزاى آنها گرفتارى هميشگى است و نتيجه آن است كه هر سه دسته ى آيات از « مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ » تا * ( ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ « تمام هفت آيه يك مطلب را تشريح كرده است اين حكايت سعدى مناسب است با روش آنكه راه مستقيم و وسيله ى اصلى سعادت را رها مىكند و پى هوس بيهوده مىرود : همى يادم آيد ز عهد صغر كه عيدى برون آمدم با پدر به بازيچه مشغول مردم شدم بغوغاى خلق از پدر گم شدم برآوردم از هول و دهشت خروش پدر ناگهانم بماليد گوش كه اى شوخ چشم ، آخرت چند بار بگفتم كه دستت ز دامن مدار بتنها نتاند شدن طفل خرد كه مشكل توان راه ناديده برد اگر حاجتى دارى اين حلقه گير كه سلطان ندارد از اين در گزير كنون با خرد بايد انباز گشت كه فردا نماند ره بازگشت . [ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 92 ] لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّه بِه عَلِيمٌ ( 92 ) معنى لغات : « برّ » هر چيز خوب و هر كار خوب . مجمع : ارتباط اين آيه بآيات پيش : چون اعلام شد : كافر بظرفيّت زمين اگر